جغرافياي انساني استان

مذهب

به روایت تاریخ، دین اسلام در اوایل قرن دوم هجری، جایگزین دین مزدیسنا در طبرستان شده است. اکنون بیشتر ساکنان منطقه شیعه مذهب اند؛ ولی در ناحیه ترکمن نشین گنبد و گرگان که در مجاورت با نواحی ترکمن نشین آسیای میانه قرار دارد، اکثر نواحی سنی حنفی هستند.

زبان

در استان گلستان، اغلب گرگانی ها به زبان فارسی روان سخن می گویند، هرچند که در گذشته آنان زبان مخصوص به خود داشتند ، اما به مرور زمان، این زبان به فراموشی سپرده شد. البته، در قدیم، دشت گرگان سرزمین مستقلی به شمار می رفته، ولی چون بین دو منطقه مازندران و خراسان واقع شده بود، فرهنگ و زبانش از آنها تاثیراتی هم گرفته است. در ترکمانان نیز زبان ترکمنی رایج است. 

عشاير

عشاير گلستاني را به طور عمده مي توان در دونوع :عشاير كوچنده (اكراد شمال خراسان )و عشاير نيمه كوچنده (تركمن ها)دسته بندي كرد.قلمرو زيستي اين عشاير حدود 3500 هزار كيلومتر مربع از مراتع بخش هاي داشلي برون و مراوه تپه از شهرستان هاي گنبد و مينو دشت را در بر مي گيرد.

عشاير كوچنده.عشاير كرد  شمال خراسان به عنوان عشاير كوچنده استان به شمار مي روند .آنها از بقاياي ايل بزرگ زغفرانلو هستند كه در زمان شاه عباس صفوي در سال 1000 هجري قمري از غرب ايران به مناطق شمال خراسان كوچانده شده اند. عشاير كرد شمال خراسان عمدتا از شهرستان هاي بجنورد ،شيروان قوچان و اسفراين هستند كه همه ساله مدت شش ماه از سال را در مناطق قشلاقي اين استان به سر مي برند.آنها در زمان كوچ از سه راه ايلواه عشاير شلمي ،فاز انقابه و خشتلي وارد استان گلستان مي شوند.

امروزه نيز عشاير كوچنده كرد،داراي ايل به معناي واقعي نبوده،بلكه به صورت طوايفي مستقلي در آمده اند. در آخرين سرشماري عشاير كوچنده در سال 1366 تعداد هجده طايفه مستقل با 1601 خانواده و 10306 نفر جمعيت در مناطق  قشلاقي استان سرشماري گرديده اند.از مهمترين و پر جمعيت ترين طوايف مي توان از طوايف :قهرمانلو ،بريمانلو،مليانلو،باچكانلو،بيچرانو، طائلو سيمكانلو،كاوانلو نامانلو نام برد.

عشاير نيمه كوچنده. دسته ديگري از عشاير استان عشاير تركمن  هستند.كه به صورت استاني كوچ كرده و جزو عشاير نيمه كوچنده به شمار مي روند.تركمن ها از دير باز مردماني كوچ نشين بوده اند كه بخش عمده اي از جمعيت آنها در طي زمان و بر اثر جريانات مختلف تاريخي و فشار حكوممت هاي گذشته به تدريج اسكان بافته اند.با اين وجود امروزه شمار قابل توجهي از آنها در بخش شرقي استان به  رمه گرداني و كوچ روس مي پردازند.عشاير درون كوچ ،از طوايف و تيره هاي دو ايل يموت و كوكلانند. هرچند كه در آخرين سرشماري عشاير كوچنده  تركمن ،به عنوان عشاير لحاظ نگرديده اند؛ولي در حال حاضر اداره كل امور عشاير استان ،تعداد 1200 خانوار از اين عشاير را با جمعيتي بالغ بر 11000 نفر و در قالب 4 شركت تعاوني عشايري تحت پوشش خدمت رساني خود قرار داده است.

آداب و رسوم

استان گلستان با داشتن تاريخ كهن پنج هزار ساله و سكونت اقوام مختلفي چون: فارس،تركمن،ارامنه،كرد،بلوچ،عرب و...، از تنوع قومي و فرهنگي خاصي برخوردار است؛به گونه اي كه ميشود چنين پنداشت كه استان گلستان خود ايراني كوچك است. اين اقوام با اين كه هر يك، فرهنگي ويژه به خود را دارا هستند، ساليان سال لست كه به صورت مسالمت آميز در كنار هم زيسته اند. اينك به آداب و رسومي كه برخي از آنها مشترك بين اين اقوا م و برخي هم ويژه گروهي از آنان است ،مي پردازيم.

عيد باستاني نوروز.اين عيد يكي ازا اعياد باستاني و بر جسته ايرانيان است.كه از گذشته اي دور تابه  كنون با مراسمي خاص بر گزار شده است. در استان گلستان نيز از اوايل اسفند در بر خي از نواحي ،گروه دو نفره نوروز خوانان اشعاري را كه به مناسبت فرا رسيدن عيد نوروز سروده شده مي خوانندو از صاحبان منازل مژدگاني مي گيرند.مردم مژدگاني دادن را شگون دانسته و مقدم انها را به عنوان پيام آوران بهار گرامي مي دارند.در آخرين چهارشنبه هر سال هم با شادي به استقبال نوروز رفته و با روشن كردن آتش در چند نقطه و  پريدن از روي آن جشن مي گيرند.؛همه گلستاني ها با هر قوميتي كه دارند با پوشيدن لباس هاي نو و پهن كردن سفره هفت سين ،در تعطيلات نوروز به ديدار يكديگر مي رونددر نوروز سيزدهم نيز آنها به دامن طبيعت رفته و نحسي سيزده را با سير در طبيعت از بين مي برند.

عيد قربان.اين عيد عيدي بزرگ براي مسلمانان است.در اين عيد تركمن ها خانه هاي خود را آراسته و تزيين مي نمايند.بهترين لباس هاي خود را پوشيده و شيريني هاي گوناگون را فراهم مينمايند.و چشم به راه مي نشينند .اين رسم به مانند عيد نوروز باستاني ايرانيان است .در گذشته ،تركمن ها تنها خوراك هاي گوناگوني را از گوشت پخته و آن را براي همسايگان مي فرستادند .و سال خوب و پربركتي براي آنان آرزو مي كردند.هم چنين در عيد قربان پسران و دختران بيشتر از معمول به بازي مي پردازند .از جمله اين كه تعدادي پسر و دختر در جايي گرد هم مي آيند و با چند چوب و ريسمان تابي را كه در اصطلاح محلي به آن سنجق مي گويند درست كرده و تاب مي خورند.و به ديد و بازديد يكديگر مي روند.مردم توانگر فارس زبان استان گلستان هم قرباتي كرده و اين روز را جشن مي گيرند.

ماه مبارك رمضان و عيد فطر .تركمن ها چند روز پيش از فرا رسيدن اين ماه گوسفند مي كشند و همسايگان و خويشاوندان را براي تناول آن فرا مي خوانند.

جشن شصت و سه سالگي.در بين مردم تركمن مرسوم است كه هريك از مردان كه به سن شصت و سه سالگي مي رسد به پاس بزرگداشت شصت و سه سال زندگي حضرت محمد (ص)جشني را به پا مي دارد.اين جشن كه در زبان تركمني به آن آق قيوق (گوسفند سفيد)مي گويند با توجه با وضع مالي شخص بر گزار كننده ممكن است مفصل يا مختصر باشد.حداقل اين كه بايد با غذاي مختصري ، آب گوشت بايد از مدعوين پذيرايي شود و اگر هم صاحب جشن توانايي مالي داشت يك يا دو بره و گوسفند سفيد يا بز را ذبح كرده و در ميان خانواده ها تقسيم مي كند .و گاه ممكن است مراس كشتي و مسابقات اسب سواري هم ترتيب دهند.در مراسم كشتي گيري ،روستائيان دور دست نيز شركت مي كنند.به برندگان اين مسابقات از طرف صاحب جشن يا خويشاوندان نزديك او ،پول نقد يا پارچه و پيراهن به عنوان جايزه مي دهند.ناگفته نماند كه تركمن ها در سفيد بودن بز و يا گوسفنداني كه براي اين جشن قرباني مي شود اصرار نمي ورزند.

رقص خنجر.در اين رقص كه با  حركات  متهورانه اي هم همراه است،ابتدا جوانان تركمني لباس هاي سنتي خود را پوشيده به دور هم حلقه زده و دست بر گردن يكديگر مي اندازند.بعد شمشير دار درميان قرار گرفته و ذكر خوانده مي شود.تعداد خاصي در عددد ذكر خوانان مطرح نبوده و گاه شش و گاه هشت نفر يا بيشتر در ميان مي آيندو به ذكر خواني مي پردازند اين رقص زيبا كه  سر اسر هيجان ،حركات و فرياد است.آن قدر ادامه پيدا مي كند تا يكي از افراد از شدت التهاب غش كند .سپس شمشير دار به گوش او غزلياتي مي خواند تا به هوش آيد.

غذاها و شيرني هاي سنتي استان گلستان

نام اين غذا ها و شيريني ها و شهر هايي كه به آن منسوبند عبارتند از:

آلبالو پلو(كردكوي)؛چكدرمه(بندر تركمن،گنبد كاووس،آق قلا و كلاله)؛چلو خورشت كدو(كردكوي)؛مرغ پلو،سبزي پلو با گوشت،شامي ،عدس پلو با مرغ ،كاچي ،ماست مرغانه كه نوعي پيش غذاست،ساق عروس و شيريني عسلي شيريني گردويي ،گردوي روسي حلواي زنجفيلي ،حلواي گردويي (گرگان)پيشمه (گنبد)و پا درازي.